Cumartesi akşamı, market en kalabalık hâlinde ve internet kesildi. Bu anda kasanın çalışmaya devam edip etmemesi, programın nasıl tasarlandığına ve işletmedeki donanımın nasıl kurulduğuna bağlıdır. Bu rehberde internet kesintisinde nelerin sürdüğünü, nelerin beklediğini ve kesinti gelmeden önce neler hazırlanması gerektiğini anlatıyoruz.
Önce iki kavramı ayıralım: internet ve yerel ağ
İşletmedeki bilgisayarlar birbirine yerel ağ üzerinden bağlıdır: kasalar, arka ofis bilgisayarı, mutfak ekranı, garson tabletleri. İnternet ise işletmenin dış dünyaya çıkışıdır: e-belge gönderimi, banka bağlantıları, uzaktan destek, merkez ile eşitleme.
Satışın internet kesintisinden etkilenmemesi için kasanın ihtiyaç duyduğu her şeyin işletmenin içinde, yerel ağda bulunması gerekir: ürünler, fiyatlar, stok, kasa ve cari kayıtları. Program verisini yalnız internetteki bir sunucuda tutuyorsa, internet kesildiğinde kasa da durur. Veriyi işletmedeki bir ana bilgisayarda tutan yapıda ise internet kesintisi satışı durdurmaz.
İnternet kesildiğinde neler çalışmaya devam eder?
Veriyi işletmede tutan bir yapıda:
- Barkod okutma, ürün arama ve fiyat bulma,
- Nakit satış, fiş yazdırma, para çekmecesi,
- Stok ve kasa kayıtlarının güncellenmesi,
- Restoranda adisyon, mutfak yazıcısı ve mutfak ekranı (yerel ağ üzerinden),
- Vardiya işlemleri ve raporlar.
Neler bekler ya da başka bir şeye bağlıdır?
- e-Belge gönderimi: e-Arşiv ya da e-Fatura belgeleri oluşturulup sıraya alınır, internet geldiğinde gönderilir. Gönderim için mevzuatın öngördüğü süreleri kaçırmamak adına uzun kesintilerde bekleyen belgeleri takip edin.
- Alıcı sorgusu: müşterinin e-Fatura kayıtlı kullanıcısı olup olmadığı internetten sorgulanır. İyi bir program son bilinen listeyi saklar ve kesinti sırasında oradan bakar.
- Kartlı ödeme: kartlı ödeme bankanın ödeme cihazının kendi bağlantısına bağlıdır. Cihaz işletmenin internetini kullanıyorsa kesintiden etkilenir. Bazı cihazlar mobil hat ile yedek bağlantı kurabilir; bunu bankanızla konuşun.
- Yemek kartları ve çevrim içi ödeme yöntemleri: çoğu internet ister.
- Merkezle eşitleme ve uzaktan destek: internet gelene kadar bekler; veri kaybolmaz, sırada kalır.
Gizli tehlike: modem aynı zamanda ağın merkezi ise
Küçük işletmelerde kasalar çoğu zaman doğrudan internet modemine bağlanır; modem hem internet hem yerel ağ görevi görür. Bu durumda “internet kesildi” sanılan sorun, aslında modemin kilitlenmesi ya da kapanmasıdır ve yerel ağ da onunla birlikte gider. Kasalar ana bilgisayara ulaşamaz, satış durur.
Basit bir önlem: kasaları ve ana bilgisayarı modeme değil, ayrı bir ağ anahtarına (switch) bağlayın; modemi de bu anahtara bağlayın. Modem gitse bile kasalar ile ana bilgisayar birbirini görmeye devam eder. Garson tabletleri için kablosuz erişim noktasının da modemden bağımsız olması aynı nedenle önemlidir.
Elektrik ve ana bilgisayar
İnternet kesintisinden daha tehlikelisi elektrik kesintisi ya da ana bilgisayarın arızasıdır. Kasaların veriyi ana bilgisayardan aldığı bir yapıda ana bilgisayar kapalıyken kasalar yeni işlem alamaz. Bu yüzden:
- Ana bilgisayarı, ağ anahtarını ve modemi bir kesintisiz güç kaynağına (UPS) bağlayın.
- Ana bilgisayarda SSD disk kullanmak, yeniden başlatma süresini kısaltır.
- Ana bilgisayarı kasiyerin ayağının takılacağı, sıcak ya da nemli bir yere koymayın.
- Günlük yedeği kontrol edin; yedeğin başka bir diske ya da güvenli bir yere alındığından emin olun.
Kesinti anı için kısa prosedür
- Ne kesildi, anlayın. İnternet mi, yerel ağ mı, elektrik mi? Kasa ana bilgisayara ulaşıyor mu? Programın durum göstergesi bunu söylemelidir.
- Kart cihazını kontrol edin. Kartlı ödeme çalışmıyorsa müşteriyi kasaya gelmeden bilgilendirin; nakit ya da başka ödeme yöntemi önerin.
- Satışa devam edin. Yerel ağ çalışıyorsa satış normal sürer; e-belgeler sıraya girer.
- Bekleyenleri izleyin. İnternet geldiğinde bekleyen e-belgelerin gönderildiğini kontrol edin.
- Ana bilgisayar giderse kâğıda geçin. Önceden hazırlanmış bir kâğıt satış ya da adisyon formuyla kayıt tutun, sistem gelince bunları sisteme işleyin. Bu senaryo için personeli bir kez prova ettirin.
Satın almadan önce sorulacak sorular
- İnternet kesildiğinde kasa satış yapmaya devam ediyor mu? Fiş yazdırıyor mu?
- Bekleyen e-belgeler nerede görünüyor, internet gelince kendiliğinden gidiyor mu?
- Verilerim nerede tutuluyor; işletmede mi, internette mi?
- Ana bilgisayar kapanırsa ne olur, kurtarma ne kadar sürer?
- Yedekler nereye, ne sıklıkla alınıyor?
Kısa sorular
Mobil hat ile yedek internet kurmak mantıklı mı?
Kart ödemesi, e-belge ve uzaktan destek internete bağlı olduğu için, kesintinin sık yaşandığı yerlerde mobil hatla çalışan yedek bir modem işe yarar. Bazı modemler ana bağlantı kesildiğinde kendiliğinden yedek hatta geçebilir. Yedek hattın kotasını ve düzenli olarak çalışıp çalışmadığını kontrol etmeyi unutmayın.
Garson tabletleri internet kesilince çalışır mı?
Tabletler işletmedeki ana bilgisayara kablosuz yerel ağ üzerinden bağlıysa evet. Burada önemli olan kablosuz ağın internet modeminden bağımsız bir erişim noktasıyla kurulmasıdır. Tabletler yalnız internetteki bir sunucuya bağlanıyorsa kesintide durur.
Kesinti sırasında yapılan satışlar raporlara yansır mı?
Veri işletmede tutuluyorsa satışlar zaten kayda geçmiştir ve raporlarda görünür. Merkezle eşitleme yapan şubeli yapılarda ise merkez raporları, şube verisi bir sonraki eşitlemede gelene kadar o satışları göstermez.
Bulut tabanlı program mı, işletmede çalışan program mı?
İkisinin de avantajları vardır. Bulutta çalışan programlar her yerden erişim sağlar; işletmede çalışan programlar internet kesintisinde satışı sürdürür. Kasanın durmaması öncelikliyse, verinin işletmede tutulduğu ve uzaktan erişimin ayrıca sağlandığı bir yapı iki ihtiyacı birlikte karşılayabilir.
ADZ ERP’de nasıl planlanıyor?
ADZ ERP geliştirme aşamasındadır. Tasarım ilkeleri şöyle:
- Veri işletmedeki ana bilgisayarda tutulur; kasalar ve terminaller ona yerel ağdan bağlıdır. İnternet kesilse de satış sürer.
- e-Belge gibi internet gerektiren işler sıraya girer ve bağlantı gelince kendiliğinden yapılır; alıcı sorgusu son bilinen listeden yapılır.
- Ana bilgisayar kapalıyken ona bağlı kasalardan işlem yapılamaz; bu nedenle UPS, günlük yedek ve hızlı yeniden başlatma önerilir.
- Tek kasalı işletmede kasa bilgisayarı aynı zamanda ana bilgisayardır.
Ayrıntılar market programı ve restoran programı sayfalarında.
ADZ ERP hakkında. ADZ ERP geliştirme aşamasındadır; henüz satışta değil. “ADZ ERP’de nasıl planlanıyor?” bölümündeki maddeler ürünün planlanan kapsamını anlatır; “Geliştirme sürümünde” kutusu bugün çalışan kısmı gösterir. Sıralama ve ayrıntılar geliştirme sürecinde değişebilir.