İçeriğe geç
ADZ ERP geliştirme aşamasındadır. Ön kayıt ve demo talepleri açık. Ön kayıt bırakın
bir ADZ Teknoloji
ürünüdür
Rehber

Kasa vardiyası, X raporu ve Z raporu: gün sonu nasıl kapanır?

Vardiya açılışından gün sonuna: X ve Z raporunun farkı, kör sayım, kasa farkı ve iyi bir kapanış düzeni.

Yazar: ADZ Teknoloji · · Yaklaşık 4 dakikalık okuma

Genel bilgilendirme. Bu yazıdaki vergi ve mevzuatla ilgili bölümler genel bilgi amaçlıdır; danışmanlık değildir. Güncel kurallar için Gelir İdaresi Başkanlığı kaynaklarına bakın ve mali müşavirinize danışın.

Birden fazla kasiyerin aynı kasada çalıştığı her işletmede akşam aynı soru sorulur: “Kasada olması gereken para ile sayılan para tutuyor mu, tutmuyorsa fark hangi saatte, kimin döneminde oluştu?” Bu sorunun cevabı düzgün kurulmuş bir vardiya düzeninde ve doğru okunmuş X ve Z raporlarındadır. Bu rehberde kavramları sadeleştiriyor, iyi bir kapanış alışkanlığı için pratik öneriler veriyoruz.

Vardiya nedir, neden gerekir?

Vardiya, bir kasanın belirli bir kişinin sorumluluğunda açık kaldığı zaman aralığıdır. Vardiya açılırken kasada bulunan bozuk para (açılış nakdi) kaydedilir; vardiya boyunca yapılan satışlar, iadeler, kasaya giren ve çıkan paralar o vardiyaya yazılır; kapanışta para sayılır ve beklenen tutarla karşılaştırılır.

Vardiya olmadan gün sonunda yalnız tek bir toplam görürsünüz. Sabah ve akşam iki farklı kasiyer çalışmışsa fark kimin döneminde oluştu, bilemezsiniz. Vardiya, sorumluluğu zamana ve kişiye bağlar; amaç suçlu aramak değil, hatanın nerede doğduğunu bulup tekrarlamamaktır.

Gün içinde kasaya giren ve çıkan para

Kasadaki nakit yalnız satışlarla değişmez. Gün içinde tedarikçiye nakit ödeme yapılır, bozuk para için kasaya para konur, kasada biriken fazla nakit güvenlik için kasadan alınıp kasa dairesine ya da yöneticiye teslim edilir (ara teslim). Bu hareketlerin her biri kayda geçmezse akşam sayımı tutmaz ve fark gerçek bir eksiklik gibi görünür. İyi bir düzende kasadan para çıkarken mutlaka “kasa çıkışı” kaydı yapılır, açıklaması yazılır, mümkünse yönetici onayı alınır.

X raporu ile Z raporu arasındaki fark

Bu iki terim yazar kasalardan gelir ve iki farklı yerde karşımıza çıkar: yazar kasa (ödeme kaydedici cihaz, ÖKC) üzerinde ve kullandığınız satış programında.

  • X raporu bir ara rapordur. O ana kadar yapılan satışların toplamlarını gösterir, hiçbir sayacı sıfırlamaz. Vardiya devrinde ya da gün içinde “şu an durum ne?” sorusu için alınır; istediğiniz kadar alınabilir.
  • Z raporu gün sonu raporudur. Yazar kasada alınan Z raporu günün mali toplamlarını kapatır ve cihazın günlük sayaçlarını sıfırlar. Mali bir belgedir; ne zaman alınacağı, nasıl saklanacağı ve muhasebeye nasıl aktarılacağı mevzuatla belirlenir.

Satış programındaki “Z” ise genellikle programın kendi gün sonu özetidir: satış, iade, ödeme türleri, iskonto, kasa giriş ve çıkışları. Program içi Z raporu yazar kasanın mali Z raporunun yerine geçmez. İkisinin toplamlarının birbirini tutması gerekir; tutmuyorsa ya bir satış yazar kasadan geçmemiş ya da programda iptal edilen bir işlem cihazda kalmıştır. Bu karşılaştırmayı her gün yapmak, ay sonunda muhasebeciyle yaşanacak sürprizleri önler.

Yazar kasa, Z raporu ve gün sonu belgelerine ilişkin yasal yükümlülükler zaman içinde değişebilir. Bu bölüm genel bilgilendirme amaçlıdır; işletmenize uygulanan kurallar için mali müşavirinize ve Gelir İdaresi Başkanlığı kaynaklarına başvurun.

Kör sayım: farkı dürüstçe görmenin yolu

Vardiya kapanışında kasiyer parayı sayarken ekranda “olması gereken” tutarı görürse, bilinçli ya da bilinçsiz biçimde sayımı o tutara yaklaştırma eğilimi oluşur. Kör sayımda kasiyer önce sayımını girer, beklenen tutar ancak bundan sonra gösterilir. Böylece fark gerçek hâliyle ortaya çıkar.

Sayımı kupür kupür yapmak (200’lük, 100’lük, 50’lik… ve bozuk paralar) hem hatayı azaltır hem de ertesi günün açılış nakdini planlamayı kolaylaştırır. Kart, yemek kartı ve diğer ödeme türleri de ayrı ayrı karşılaştırılmalıdır: banka cihazının gün sonu toplamı ile programdaki kartlı satış toplamı da tutmalıdır.

Kasa farkı çıktığında ne yapılmalı?

  1. Hemen kaydedin. Fark, vardiya kapanırken gerekçesiyle birlikte kayda geçmelidir: “para üstü hatası”, “kasa çıkışı girilmedi” gibi.
  2. Eşik belirleyin. Küçük farklar için kasiyerin gerekçe yazması yeterli olabilir; belirlediğiniz tutarın üstündeki farklar için yönetici onayı isteyin.
  3. Hareketlere bakın. İptal edilen satırlar, iadeler, bekletilip unutulan fişler ve kayda geçmemiş kasa çıkışları, farkların en sık kaynağıdır.
  4. Tekrarlayan farkları izleyin. Tek seferlik bir fark çoğu zaman hatadır. Aynı kasada, aynı saatlerde tekrarlayan farklar ise eğitim ya da süreç sorununa işaret eder.

İyi bir gün sonu düzeni

  • Bekleyen (park edilmiş) fiş bırakmadan vardiyayı kapatın; bekleyen fiş ya tamamlanmalı ya iptal edilmeli ya da bilinçli olarak sonraki vardiyaya devredilmelidir.
  • Önce son vardiyayı kapatın, sonra yazar kasa Z raporunu alın, ardından program içi gün sonu raporunu alın ve iki toplamı karşılaştırın.
  • Ertesi gün için bırakılacak bozuk parayı belirleyin ve kayda geçirin.
  • Gün sonu raporunu yöneticiye e-postayla ya da çıktı olarak iletin; raporların arşivlenme düzenini muhasebecinizle birlikte belirleyin.

Kısa sorular

Her kasiyer kendi vardiyasını mı açmalı?

Mümkünse evet. Kasiyer değiştiğinde vardiyayı kapatıp yenisini açmak, her kişinin sorumluluğunu ayırır. Aynı kasayı gün boyunca birkaç kişinin dönüşümlü kullandığı yerlerde ise en azından her satışın hangi kullanıcıyla yapıldığının kayıtlı olması gerekir; bu, şifre ya da kartla kasaya girişi zorunlu kılar.

X raporunu her kasiyer görebilmeli mi?

Bu bir işletme kararıdır. X raporu o ana kadarki beklenen nakdi gösterdiği için, kör sayım uygulanan işletmelerde kasiyerin sayımdan önce X raporunu görmesi sayımın amacını zayıflatır. Bu yüzden X raporunu yetkiye bağlamak yaygın bir uygulamadır.

Açılış nakdi ne kadar olmalı?

İşletmenin ilk saatlerdeki para üstü ihtiyacına göre belirlenir. Önemli olan tutardan çok, her gün aynı tutarla ve aynı kupür dağılımıyla başlamaktır. Böylece sabah sayımı hızlı yapılır ve akşam kapanışında açılış nakdinin kasadan ayrılması kolaylaşır.

Kasa farkını kasiyerden kesmek doğru mu?

Bu bir iş hukuku konusudur ve kurallara uygun yapılmazsa sorun doğurabilir. Fark çıktığında önce nedenini araştırmak, süreci düzeltmek ve gerekiyorsa bir hukukçudan görüş almak daha sağlıklıdır.

Geliştirme sürümünde Vardiya açma, banknot ve madeni para sayımı, X özeti ve Z kapanışı (beklenen, sayılan, fark) çalışıyor; X raporu, vardiya kapanışı, gün sonu ve çekmece giriş-çıkış raporları gerçek satış verisiyle alınıyor. Tüm ekran görüntüleri

Z özeti: beklenen 650,00, sayılan 645,00, fark -5,00; kasa hareketleri tablosu
Vardiya kapanışı (Z özeti). Vardiya kapanınca beklenen, sayılan ve fark yazılır; altta ödeme tipine göre satış ve kasa hareketleri. Görüntü test verisiyle alındı.

ADZ ERP’de nasıl planlanıyor?

ADZ ERP geliştirme aşamasındadır. ADZ Kasa için planlanan vardiya kapsamı şöyle:

  • Vardiya açılışı, kasa giriş ve çıkışları, ara teslim.
  • Yetkili kullanıcı için program içi X raporu; vardiya kapanışında sayım, fark, gerekçe ve eşik üstü farkta yönetici onayı.
  • Bekleyen fiş varken vardiya kapanışında uyarı.
  • Yazar kasa ile entegre çalışmada ÖKC X ve Z raporunun programdan tetiklenmesi ve program ile cihaz toplamlarının karşılaştırılması.
  • Program içi gün sonu (Z) raporu: çıktı ve e-posta.

Kasa ekranının diğer özellikleri için market programı ve hızlı satış sayfasına bakabilirsiniz.

Videoda izleyin

Konuyla ilgili kısa tanıtım videomuz. Diğer videolar ADZ Teknoloji YouTube kanalında.

Gün sonu kasa sayımı. Vardiya kapanışında kasa sayımı, beklenen tutar ve fark. Seslendirme yapay zekâ ile üretilmiştir. Oynat’a bastığınızda video YouTube’dan yüklenir.

ADZ ERP hakkında. ADZ ERP geliştirme aşamasındadır; henüz satışta değil. “ADZ ERP’de nasıl planlanıyor?” bölümündeki maddeler ürünün planlanan kapsamını anlatır; “Geliştirme sürümünde” kutusu bugün çalışan kısmı gösterir. Sıralama ve ayrıntılar geliştirme sürecinde değişebilir.

ADZ ERP’yi işletmeniz için görün

ADZ ERP geliştiriliyor. Formu doldurun; ilk demolar başladığında sizi arayalım ve işletmenize uygun modülleri birlikte belirleyelim. İlgili modüller formda işaretli gelir.