Şarküteride peyniri, manavda domatesi ya da kasapta kıymayı tartıp üzerine yapıştırdığınız küçük etiket, kasada tek okutmayla doğru tutara dönüşür. Bunu sağlayan şey, etiketteki barkodun sıradan bir ürün barkodu olmamasıdır: içinde hem ürünün kimliği hem de tartılan miktar saklıdır. Bu rehberde Türkiye’deki marketlerde en sık karşılaşılan 27 PPPPP WWWWW C biçimini hane hane açıyor, kasanın tutarı nasıl hesapladığını ve kurulumda nelere dikkat etmek gerektiğini anlatıyoruz.
Tartılı ürün barkodu neden farklı?
Paketli bir ürünün barkodu, üreticinin o ürüne verdiği sabit bir numaradır; her paket aynı numarayı taşır. Tartılı üründe ise her paket farklı ağırlıktadır. Her ağırlık için ayrı barkod tanımlamak mümkün olmadığından terazi, etiketi basarken barkodun içine o anki ağırlığı yazar. Kasa barkodu okuduğunda ürünü bulur, ağırlığı çözer ve birim fiyatla çarpar.
Uluslararası barkod sisteminde 13 haneli barkodların 20 ile 29 arasındaki önekleri mağaza içi kullanıma ayrılmıştır. Yani bu öneklerle başlayan barkodlar başka bir ürünün barkoduyla karışmaz; anlamlarını işletme kendi terazisi ve kasası arasında belirler. Türkiye’deki terazilerde yaygın olarak 27 öneki kullanılır.
13 haneyi tek tek okuyalım
Gerçek bir etiketten örnek: 2700001005353. Bu barkod dört parçadan oluşur:
| Parça | Haneler | Örnekte | Anlamı |
|---|---|---|---|
| Önek | 27 | 27 | Bu barkodun tartılı ürün etiketi olduğunu söyler. |
| Ürün kodu (PLU) | PPPPP | 00001 | Teraziye tanımlı ürün numarası; kasadaki ürün kartıyla eşleşir. |
| Ağırlık | WWWWW | 00535 | Gram cinsinden ağırlık: 535 gram, yani 0,535 kg. |
| Denetim hanesi | C | 3 | Okuma hatasını yakalamak için hesaplanan son hane. |
Bu etiket levrek içindi: birim fiyat kilogram başına 550,00 TL, ağırlık 0,535 kg. Kasa tutarı 0,535 × 550,00 = 294,25 TL olarak hesaplar. Etiketin üzerinde yazan toplam da aynıdır; böylece müşteri tezgâhtaki tutarla kasadaki tutarı karşılaştırabilir.
Denetim hanesi nasıl hesaplanır?
Son hane, ilk 12 haneden hesaplanır. Soldan başlayarak tek sıradaki haneler 1 ile, çift sıradaki haneler 3 ile çarpılıp toplanır; toplamı 10’un katına tamamlayan sayı denetim hanesidir. Örneğimizde toplam 57’dir; 60’a tamamlamak için 3 gerekir, son hane de 3’tür. Barkod okuyucu bir haneyi yanlış okursa bu hesap tutmaz ve barkod reddedilir. Bu sayede hasarlı ya da buruşmuş bir etiket yanlış tutarla satılmaz.
Ağırlık mı, fiyat mı?
Bazı teraziler WWWWW bölümüne ağırlık yerine doğrudan tutarı yazacak şekilde ayarlanabilir. Bu durumda kasa çarpma yapmaz, barkoddaki tutarı olduğu gibi alır. İki yöntem de çalışır, ancak terazi ile kasa aynı dili konuşmalıdır: terazi tutar basıyor, kasa ağırlık bekliyorsa 294,25 TL’lik ürün kasada bambaşka bir miktar gibi okunur ya da tam tersi olur. Kurulumda ilk yapılacak iş, teraziden bir deneme etiketi alıp kasada okutmak ve tutarı karşılaştırmaktır.
Ağırlık yöntemi genellikle daha kullanışlıdır: fiyat değiştiğinde birim fiyatı tek yerde güncellersiniz. Tutar yönteminde ise terazideki fiyatların da güncel olması gerekir; aksi hâlde etiket eski fiyatla basılır.
Kurulumda sık yapılan hatalar
- PLU numaraları eşleşmiyor. Terazide 1 numaralı ürün levrek, kasada 1 numaralı ürün başka bir balıksa yanlış ürün satılır. Terazideki ürün listesi kasadaki stok kartlarından üretilmeli ya da en azından aynı numaralarla tutulmalıdır.
- Ondalık hane farkı. Ağırlık gram yerine 10 gram ya da 100 gram biriminde yazılıyorsa tutar 10 ya da 100 kat sapar. Deneme etiketi bu hatayı hemen gösterir.
- Önek çakışması. Mağazada kendi bastığınız başka etiketlerde de 27 önekini kullanıyorsanız (ör. paketlenmiş kuruyemiş), iki etiket türünün aynı biçimde olduğundan emin olun.
- Fiyatın iki yerde tutulması. Fiyat hem terazide hem kasada ayrı ayrı güncelleniyorsa, biri unutulduğunda etiketteki tutar ile kasadaki tutar ayrışır. Fiyatın tek yerde tutulup teraziye oradan aktarılması bu riski azaltır.
- Dara. Kap ya da poşet ağırlığı terazide düşülmezse müşteri ambalaj için de ödeme yapar. Dara ayarı terazide yapılır; etikette genellikle dara bilgisi de yer alır.
Barkodlu etiket mi, kasaya bağlı terazi mi?
Tartılı ürünü kasaya getirmenin iki yolu vardır. Birincisi bu rehberin konusu olan barkodlu etiket: ürün tezgâhta tartılır, etiketlenir, kasada okutulur. Tezgâh ile kasanın ayrı olduğu marketlerde en yaygın yöntem budur ve terazinin markasından bağımsız çalışır; çünkü kasa yalnız barkodu okur.
İkincisi kasaya bağlı terazi: terazi kasa bilgisayarına seri port (RS-232) ya da USB çevirici ile bağlanır, kasiyer ürünü kasada tartar ve ağırlık doğrudan satış satırına gelir. Küçük manav ve kuruyemişçilerde, tek kişinin hem tartıp hem sattığı yerlerde pratiktir. Burada ağırlığın terazi sabitlendiği anda alınması önemlidir; ürün kefede sallanırken okunan değer yanlış olabilir.
Kısa sorular
Etiketteki tutar ile kasadaki tutar neden birkaç kuruş farklı çıkıyor?
Çoğunlukla yuvarlama farkıdır. Terazi tutarı kendi yuvarlama kuralıyla hesaplar, kasa ise ağırlık ile birim fiyatı yeniden çarpar. İki tarafın aynı yuvarlama kuralını kullanması gerekir. Farkın kuruştan büyük olması ise genellikle birim fiyatların iki yerde farklı olduğunu gösterir; terazideki fiyat listesini kasadakiyle yeniden eşleyin.
Aynı ürün için hem paket barkodu hem terazi etiketi kullanılabilir mi?
Evet. Örneğin hazır paketlenmiş 500 gramlık peynirin üretici barkodu, açık reyonda tartılan aynı peynirin ise terazi etiketi olabilir. Programda bunlar ayrı satış birimleri (adet ve kilogram) olarak tanımlanmalıdır; aksi hâlde stok hesabı karışır.
PLU numarasını nasıl seçmeliyim?
Kısa ve kalıcı numaralar seçin; bir numarayı başka ürüne devretmeyin. Eski bir PLU numarasının yeni bir ürüne verilmesi, terazide güncellenmemiş eski bir ürün listesi kaldığında yanlış ürün satışına yol açar. Reyonlara göre numara aralıkları ayırmak (ör. şarküteri, manav, kasap için ayrı aralıklar) düzeni korumayı kolaylaştırır.
Etiket okunmuyorsa ne yapılmalı?
Önce etiketin buruşmuş ya da ıslanmış olup olmadığına bakın; termal etiketler ısıyla kararabilir. Okuyucunun 13 haneli barkodları okuyacak şekilde ayarlı olduğundan emin olun. Sorun sürüyorsa terazinin etiket baskı yoğunluğunu ve kâğıt kalitesini kontrol edin. Kasiyerin barkodu elle yazabilmesi geçici bir çözümdür; denetim hanesi kontrolü yanlış yazılan haneyi yakalar.
Geliştirme sürümünde Terazi barkodu şablonu ve kasada okutma çalışıyor: 2700001005353 peyniri 0,535 kg × 550,00 = 294,25 TL olarak satıra yazıyor; denetim hanesi bozuk barkod reddediliyor. Kasaya bağlı canlı tartımın ayar ekranı benzetim terazisiyle denendi; gerçek terazi denemesi sonraki aşamada. Tüm ekran görüntüleri

27 PPPPP WWWWW C: önek, ürün (PLU) kodu, gram cinsinden ağırlık ve denetim hanesi. Dene kutusunda 2700001005353 → PLU 1, 0,535 kg, denetim hanesi doğru → 294,25 TL.ADZ ERP’de nasıl planlanıyor?
ADZ ERP geliştirme aşamasındadır. Hızlı satış ekranı (ADZ Kasa) için tartılı ürünle ilgili şu kapsam planlanıyor:
- Varsayılan barkod biçimi 27 PPPPP WWWWW C (ağırlık, gram); önek, hane uzunlukları ve ağırlık/tutar seçimi ayarlanabilir.
- Denetim hanesi kontrolü; tutmayan barkodun reddedilmesi.
- Kasaya bağlı teraziden canlı tartım ve sabit ağırlık bekleme.
- Ürün listesinin teraziye aktarılması için PLU dosyası üretimi.
Hangi terazi markaları için hangi düzeyde uyum planlandığını terazi entegrasyonu sayfasında bulabilirsiniz.
Videoda izleyin
Konuyla ilgili kısa tanıtım videomuz. Diğer videolar ADZ Teknoloji YouTube kanalında.

ADZ ERP hakkında. ADZ ERP geliştirme aşamasındadır; henüz satışta değil. “ADZ ERP’de nasıl planlanıyor?” bölümündeki maddeler ürünün planlanan kapsamını anlatır; “Geliştirme sürümünde” kutusu bugün çalışan kısmı gösterir. Sıralama ve ayrıntılar geliştirme sürecinde değişebilir.